توافق امریکا–ایران: شاهکار دیپلماتیک پاکستان؟
۱۴۰۵ تیر ۳, چهارشنبه
امضای یادداشت تفاهم میان امریکا و ایران که مبنای گفتوگوهای جاری میان دو کشور است، یک دستاورد مهم دیپلماتیک برای پاکستان بهشمار میرود، شاید مهمترین موفقیت دیپلماتیک در تاریخ معاصر این کشور.
فروه عامر، مدیر ابتکارهای آسیای جنوبی در مؤسسه پالیسیهای جامعه آسیا در نیویارک، به دویچهوله گفت: «پاکستان نهتنها توانست از روابط خود با تهران و نزدیکی فزایندهاش با واشنگتن، بلکه از شبکه شرکای منطقهای خود مانند قطر، عربستان سعودی و ترکیه نیز به خوبی استفاده کند.»
او افزود: «این امر به پاکستان وزنه دیپلماتیک و حمایت بینالمللی بیشتری برای ایفای نقش میانجی داد.»
اسلامآباد همچنین روابط نزدیکی با چین دارد، که در شرایط رقابت فزاینده میان واشنگتن و پیکینگ، دستآورد سادهای نیست.
بیشتر بخوانید: مذاکرات ایران-امریکا؛ پزشکیان به اسلامآباد سفر کرد
الیزابت ترلکِلد، مدیر بخش آسیای جنوبی در مرکز استیمسون در واشنگتن، گفت:
«دیپلماسی صبورانه پاکستان نقش کلیدی در رسیدن به توافق امریکا–ایران داشت، اما تأثیر درازمدت آن به دوام این توافق بستگی دارد، زیرا مذاکرات دشوار همچنان ادامه دارد.»
صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!
او افزود که پاکستان توانست همزمان روابط خود با امریکا و ایران را متوازن نگه دارد و همچنین کشورهای خلیج فارس و چین را در این روند همراه نگه دارد و «در یافتن راهحلهایی که برای همه طرفها قابل قبول باشد، کمک کند.»
ترامپ از منیر بهعنوان «فیلد مارشال مورد علاقهاش» یاد کرد
اما روابط خوب با قدرتهای منطقهای و جهانی تنها نقطه آغاز بود. حکومت پاکستان از مدتها پیش دیپلماسی فعال و مستقیم در قبال ایران را دنبال کرده بود.
عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و نخستوزیر شهباز شریف هر دو در می ۲۰۲۵، تنها چند هفته پیش از درگیری ایران با اسرائیل که با حملات امریکا به تأسیسات هستهای ایران پایان یافت، به ایران سفر کردند.
مایکل کوگلمن، پژوهشگر ارشد شورای اتلانتیک، گفت: «به نظر من، در آن زمان بود که حکومت ترامپ دریافت پاکستانیها میتوانند یک میانجی قابل اعتماد و مؤثر باشند.»
بهویژه، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، مناسبات خوبی با ترامپ ایجاد کرده است، بهطوری که رئیسجمهور امریکا بارها از او بهعنوان یک «مبارز بزرگ»، «انسانی استثنایی» و «فیلد مارشال مورد علاقه» یاد کرده است.
پاکستان در تلاش جلوگیری از جنگ منطقهای
اگر جنگ امریکا–اسرائیل با ایران بیشتر گسترش مییافت، رهبران پاکستان بسیار متضرر میشدند. این کشور با ایران مرز مشترک دارد و به مسیرهای تجارتی خلیج فارس وابسته است. بنابراین بیثباتی طولانی میتوانست باعث بیثباتی اقتصادی، موج پناهجویان و چالشهای امنیتی شود.
بیشتر بخوانید: جنگ ایران؛ پاکستان زیر فشار در تلاش میانجیگری است
پس از آغاز حملات امریکا و اسرائیل به ایران در اواخر فبروری، حکومت شهباز شریف تلاشهای فشرده دیپلماتیک را آغاز کرد که شامل تماسهای مستقیم با تهران و واشنگتن، و همچنین رفتوآمد دیپلماتیک میان پایتختهای منطقه بود.
در ۲۲ مارچ، عاصم منیر با ترامپ تلفنی گفتوگو کرد و روز بعد، شریف با رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، صحبت کرد.
پاکستان سپس پیشنهاد داد که اسلامآباد میتواند میزبان گفتوگوهای مستقیم میان دو طرف باشد.
در اوایل اپریل، پاکستان از آتشبس اولیه میان دو طرف خبر داد و سپس میزبان یک نشست طولانی میان هیئتهای امریکایی و ایرانی شد.
حتی پس از انتقال مذاکرات به سوئیس، پاکستان نقش میانجی خود را حفظ کرد و در پی تشدید تنشها در لبنان، وزیر داخله این کشور محسن نقوی نیز چندین بار به تهران سفر کرد.
نقش چین و کشورهای خلیج
بسیاری معتقدند پاکستان بدون حمایت چین نمیتوانست این نقش را ایفا کند. پیکینگ روابط نزدیکی با تهران دارد و به ثبات در خلیج فارس برای تامین انرژی خود نیازمند است.
کوگلمن گفت: «نقش چین و کشورهای خلیج بسیار مهم بود. باید به پاکستان برای نقش میانجیگری اصلی اعتبار داد، اما این کار را به تنهایی انجام نداد.»
بیشتر بخوانید: ظهور ائتلافهای تازه در خاورمیانه؛ کدام یک غالب میشود؟
او افزود: «سفر وزیر خارجه پاکستان به پیکینگ و تصویب قطعنامه مشترک صلح، نقطهای بود که چین بهطور رسمی به روند صلح پیوست.»
در عین حال، فروه عامر گفت که چین نقش آشکاری در این روند نداشت، اما نفوذ آن قابل چشمپوشی نیست.
کشورهایی مانند قطر و عربستان سعودی نیز علاقهمند بودند از یک جنگ طولانی جلوگیری کنند که میتوانست بازارهای انرژی و تردد دریایی در تنگه هرمز را مختل کند.
مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!
قطر اکنون بهعنوان یک میانجی دوم در این روند ظاهر شده و در گفتوگوها در سوئیس نیز مشارکت دارد.
آیا پاکستان فقط یک پیامرسان میان امریکا و ایران بود؟
منابع دیپلماتیک میگویند نقش پاکستان فراتر از یک پیامرسان ساده بوده است.
یک منبع ارشد در اسلامآباد به دویچهوله گفت: «مقامهای پاکستانی به شناسایی نقاط تفاهم کمک کردند، پیشنویسها را هماهنگ ساختند و در زمانهایی که مذاکرات در آستانه شکست بود، ارتباط میان طرفها را حفظ کردند.»
بیشتر بخوانید: چگونه پاکستان توانست به میانجی میان امریکا و ایران تبدیل شود؟
کوگلمن نیز تأکید کرد: «این گفتوگوها سهجانبه بود، که بسیار فراتر از یک نقش انتقال پیام است. این میانجیگری مستقیم است.»
او به این اظهارات جیدی ونس، معاون رئیس جمهور امریکا، اشاره کرد که گفته است در ماههای اخیر بیش از هر فرد دیگری با عاصم منیر گفتگو کرده است، موضوعی که نشاندهنده عمیق بودن نقش پاکستان در این تلاشها است.
شوخی ونس با منیر
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا، حتی در یک سخنرانی منیر را بیشتر از این ستود و یک «دیپلمات بزرگ» خواند.
او گفت: «ما بدون رهبری و تدبیر او به این نقطه نمیرسیدیم.»
ونس در ادامه به شوخی گفت: «در زندگیام دو نفر بسیار مهم دارم: یک هندی و یک پاکستانی. هندیاش همسرم است و پاکستانیاش فیلد مارشال عاصم منیر.»