رویترز: نقش صرافی رمزارز "خاندان خرازی" در دور زدن تحریمها
۱۴۰۵ اردیبهشت ۱۲, شنبه
خبرگزاری رویترز در یک گزارش اختصاصی تحقیقی نوشت که "نوبیتکس"، بزرگترین صرافی رمزارز ایران، از سوی دو برادر از خانواده بانفوذ خرازی بنیانگذاری شده و در سالهای اخیر به یکی از گرهگاههای مهم یک نظام مالی موازی برای جابهجایی پول در خارج از شبکه رسمی بانکی و در سایه تحریمهای غرب تبدیل شده است.
به نوشته رویترز، این صرافی هم از سوی میلیونها شهروند عادی ایرانی برای دسترسی به بازار جهانی رمزارزها مورد استفاده قرار میگیرد، و هم بر اساس تحلیل دادههای بلاکچین و گفتههای منابع مطلع، در انتقال وجوه مرتبط با نهادهای تحریمشده جمهوری اسلامی، از جمله بانک مرکزی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نقش داشته است.
بر اساس گزارش رویترز که روز جمعه اول ماه مه (۱۱ اردیبهشت) منتشر شد، علی و محمد خرازی، دو برادر وابسته به یکی از خانوادههای نزدیک به رهبری جمهوری اسلامی، نوبیتکس را در سال ۲۰۱۸ راهاندازی کردند، اما در اسناد شرکتی و فعالیتهای رسمی خود از نام خانوادگی "آقامیر" استفاده کردهاند.
رویترز مینویسد، این دو برادر از نسل سوم خانواده خرازی هستند؛ خانوادهای که اعضای آن در دهههای گذشته در مناصب سیاسی، دیپلماتیک و مذهبی جمهوری اسلامی حضور داشتهاند و از طریق ازدواج نیز با سه رهبر جمهوری اسلامی، روحالله خمینی، علی خامنهای و مجتبی خامنهای، نسبت خانوادگی پیدا کردهاند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
کمال خرازی، وزیر خارجه اسبق ایران و مشاور ارشد امور بینالمللی علی خامنهای، یکی از اعضای همین خانواده بود که به همراه همسرش در جریان جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، کشته شد.
استارتآپ یا زیرساخت مالی موازی؟
رویترز میگوید، نوبیتکس در فاصله چند سال از یک شرکت نوپا به بازیگر مسلط بازار رمزارز ایران تبدیل شده است. این صرافی مدعی داشتن حدود ۱۱ میلیون کاربر است؛ رقمی که بیش از ۱۰ درصد جمعیت ایران را در بر میگیرد. برآورد رویترز این است که نوبیتکس حدود ۷۰ درصد تراکنشهای رمزارزی ایران را پردازش میکند.
اهمیت این عدد در متن اقتصاد تحریمشده ایران روشنتر میشود. شهروندان ایرانی که به دلیل تحریمها، تورم بالا، سقوط ارزش ریال و محدودیت دسترسی به نظام مالی جهانی از بسیاری از راههای رسمی محروم شدهاند، از رمزارزها برای حفظ ارزش دارایی یا دسترسی به بازارهای بیرونی استفاده میکنند.
اما رویترز تأکید میکند که همین کارکرد دوگانه، نوبیتکس را به نهادی حساس و بحثبرانگیز تبدیل کرده است. این صرافی رمزارز، از یک سو پلتفرمی برای کاربران عادی در اقتصادی منزوی محسوب میشود و از سوی دیگر، بنا بر یافتههای این خبرگزاری، بخشی از شبکهای که امکان انتقال پول برای نهادهای تحریمشده را در خارج از کانالهای بانکی متعارف فراهم میکند.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
رویترز در گزارشی دیگر نیز نوشته بود که فعالیت رمزارزی ایران در سال ۲۰۲۵ بنا بر برآورد شرکتهای تحلیل بلاکچین، به چندین میلیارد دلار رسیده و همین موضوع توجه نهادهای آمریکایی را به احتمال استفاده از رمزارز برای دور زدن تحریمها افزایش داده است.
ادعای ارتباط با سپاه و بانک مرکزی
به نوشته رویترز، بررسی اسناد شرکتی، سوابق دولتی و بانکی ایران، دادههای افشاشده، تحلیل کیفپولهای رمزارزی و گفتوگو با کارکنان پیشین و افراد مرتبط با نوبیتکس، نشان میدهد که این صرافی در سالهای اخیر دهها تا صدها میلیون دلار تراکنش مرتبط با نهادهای تحریمشده را پردازش کرده است.
در میان نهادهایی که رویترز نام برده، بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران، دو نهاد تحت تحریمهای آمریکا، قرار دارند.
این خبرگزاری به نقل از شرکتهای تحلیل بلاکچین نوشته است که برآوردها از حجم این تراکنشها متفاوت است. شرکت "الیپتیک" حدود ۳۶۶ میلیون دلار، "چینالیسیس" حدود ۶۸ میلیون دلار و "کریستال اینتلیجنس" حدود ۲۲ میلیون دلار انتقال مستقیم از کیفپولهای تحریمشده به نوبیتکس را شناسایی کردهاند.
این شرکتها در عین حال گفتهاند رقم واقعی احتمالاً بالاتر است، زیرا همه مسیرهای انتقال پول در شبکه رمزارزی بهسادگی قابل شناسایی نیستند.
رویترز همچنین نوشته است که بخشی از دادههای مربوط به نقش نوبیتکس در سازوکارهای دور زدن تحریمها، از طریق بابک زنجانی، میلیاردر محکومشده به فساد آشکار شد، که در نزاع علنی خود با بانک مرکزی ایران نشانیهایی از کیفپولهای رمزارزی را منتشر کرد.
طبق گزارش رویترز، تحلیلگران سپس توانستند بخشی از شبکه تراکنشهای مرتبط با بانک مرکزی را دنبال کنند؛ شبکهای که در بخشی از آن پول از مسیر نوبیتکس عبور کرده بود.
پاسخ نوبیتکس به رویترز
نوبیتکس در پاسخ به پرسشهای رویترز هرگونه رابطه مستقیم با دولت یا کمک به نهادهای حکومتی را رد کرده است. این شرکت با ارسال بیانیهای از طریق ایمیل به رویترز گفته است: «نوبیتکس یک کسبوکار خصوصی و مستقل است. این شرکت هرگز بازوی دولت نبوده و هرگز هیچ رابطه، ترتیب، توافق یا قراردادی با بانک مرکزی ایران، سپاه پاسداران یا هیچ نهاد دولتی دیگری نداشته است.»
این صرافی همچنین گفته است هرگونه پول مشکوک یا غیرقانونی که از مسیر پلتفرم آن عبور کرده، بدون اطلاع یا تأیید مدیریت بوده و بخش بسیار کوچکی از حجم کل فعالیت نوبیتکس را تشکیل میدهد. نوبیتکس گفته است در موارد شناسایی رفتار مشکوک یا ناسازگار با مقررات، رویکرد شرکت "قاطع" است و میتواند به بستن دائمی حساب منجر شود.
بیشتر بخوانید: گزارش پولشویی میلیارد دلاری سپاه در لندن؛ ردپای بابک زنجانی
دولت ایران به درخواست رویترز برای اظهارنظر از طریق نمایندگیهای جمهوری اسلامی در سازمان ملل در نیویورک و ژنو پاسخی نداده است.
یک مقام دولت ترامپ نیز در پاسخ به پرسشهای مفصل رویترز درباره یافتههای این گزارش، بدون اشاره مستقیم به نوبیتکس، گفته است آمریکا با استفاده از همه ابزارهای موجود فشار حداکثری بر ایران را ادامه میدهد تا توان تهران برای تولید، جابهجایی و بازگرداندن منابع مالی تضعیف شود.
چرا نوبیتکس تحریم نشده است؟
یکی از پرسشهای مرکزی گزارش رویترز این است که چرا نوبیتکس، با وجود نقش احتمالی در تراکنشهای مرتبط با نهادهای تحریمشده، هنوز در فهرست تحریمهای آمریکا یا متحدان واشنگتن قرار نگرفته است.
رویترز به گفته خود، نشانهای نیافته که نشان دهد اعضای خانواده خرازی از سوی دولتهای غربی تحریم شده باشند و همچنین نتوانسته روشن کند چرا این صرافی از مجازاتهایی که علیه بسیاری از بازیگران بزرگ اقتصاد ایران اعمال شده، مصون مانده است.
این پرسش زمانی پررنگتر شده که آمریکا در ماههای اخیر توجه بیشتری به ساختارهای مالی غیررسمی جمهوری اسلامی نشان داده است.
ایالات متحده در ۲۸ آوریل تحریمهای تازهای را علیه آنچه "ساختار بانکداری سایه" ایران خوانده است، اعمال کرد؛ شبکههایی که به گفته واشنگتن، برای جابهجایی منابع مالی جمهوری اسلامی در بیرون از مسیرهای رسمی بانکی به کار میروند. با این حال، رویترز تأکید کرده است که نوبیتکس در آن فهرست نیز قرار نگرفته است.
الیزابت وارن، سناتور دموکرات آمریکا، در واکنش به یافتههای رویترز، این گزارش را هشداری جدی توصیف کرده که به گفته او، نشان میدهد دشمنان آمریکا از داراییهای دیجیتال به عنوان جایگزینی برای نظام مالی جهانی به رهبری آمریکا استفاده میکنند.
تداوم فعالیت در زمان قطع اینترنت
بخش دیگری از گزارش رویترز به فعالیت نوبیتکس در جریان جنگ و قطع گسترده اینترنت در ایران مربوط میشود. این خبرگزاری مینویسد، با وجود اختلالهای شدید اینترنتی و قطعی برق در تهران، نوبیتکس به پردازش تراکنشها ادامه داده است.
شرکت کریستال اینتلیجنس برآورد کرده که در این دوره بیش از ۱۰۰ میلیون دلار تراکنش از مسیر نوبیتکس انجام شده است؛ رقمی که حدود ۲۰ درصد فعالیت معمول این صرافی بوده است. رویترز در گزارشی جداگانه نیز نوشته بود پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، خروج رمزارز از صرافیهای ایرانی افزایش یافته بوده و بخشی از این جریانها از مسیر نوبیتکس ردیابی شده است.
نوبیتکس به پرسش رویترز درباره چگونگی ادامه فعالیت در زمان محدودیت اینترنت پاسخ نداده است. رویترز به نقل از شرکت پایش اینترنت نتبلاکس نوشته است که در آن دوره فقط گروه کوچکی از کاربران، در قالب فهرستهای تأییدشده حکومتی، امکان دسترسی به اینترنت داشتهاند.
به نوشته رویترز، همین موضوع این پرسش را ایجاد میکند که چه کسانی در دوره قطع اینترنت توانستهاند از صرافی استفاده کنند و چه مقدار از داراییها به خارج منتقل شده است.
گزارش رویترز تصویری دوگانه از نوبیتکس ارائه میدهد؛ پلتفرمی که برای میلیونها ایرانی عادی در شرایط تحریم و سقوط ارزش پول ملی به دریچهای برای حفظ دارایی تبدیل شده، اما همزمان، بنا بر یافتههای این خبرگزاری، میتواند بخشی از همان معماری مالی موازی باشد که نهادهای تحریمشده جمهوری اسلامی از آن برای دور زدن محدودیتهای غرب بهره میبرند.
همین دوگانگی است که پرونده نوبیتکس را از یک گزارش درباره یک صرافی رمزارز فراتر میبرد و آن را به نمونهای از پیوند اقتصاد دیجیتال، تحریم، قدرت سیاسی و سازوکارهای پنهان جابهجایی پول در جمهوری اسلامی تبدیل میکند.