ايران؛ د تیلو بيو لوړېدل، د اروپايي ټولني مشران راټوليږي

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین په يوه بيان کي چي د کریملین له خوا خپور سوی دی، د ایران نوي ستر مشر مجتبی خامنه اي ته خپل « هوډمن ملاتړ» اعلان کړی.

د روسیې مشر وویل چي هغه ډاډه دی چي مجتبی به «په افتخار سره» د ستر علي خامنه اي لاري ته دوام ورکړي او د ایران خلک به «د سختو ازموینو پر وړاندي» سره متحد کړي.

پوتین «تهران ته هوډمن ملاتړ او زموږ له ایراني ملګرو سره پیوستون» تائید کړ.

د نړۍ په ګوټ ګوټ کي هیوادونه هڅه کوي چي پر خپلو اقتصادونو او مصرف کوونکو باندي اغیز محدود کړي، ځکه چي د ایران د جګړې اغېزې احساس کیږي.

فرانسه به د دوشنبې په ورځ د جی ۷ هیوادونو د ویډیو سرمشریزي کوربه توب وکړي، ځکه چي د تیلو بیې د دشنبې په ورځ نوري هم لوړي سوي.

په داسي حال کي چي د اوپک غړيو کويټ او عراق د اونۍ په پای کي د نفتو توليد کم کړی، د تېلو بیې ۲۵ سلنه لوړي سوي دي. د هرمز تنګی چي یوه مهمه سوداګریزه لاره ده - په عملي توګه تړلي ده.

رویترز د فرانسې د یوې حکومتي سرچیني په حواله ویلي دي چي د جي ۷ د مالیې وزیران به په ګډه د نفتو د زيرمو پر خوشي کولو باندي بحث وکړي.

دا غونډه له هغه وروسته کېږي چي ایران د ستر مشر په توګه مجتبی خامنه ای د خپل پلار علي خامنه ای ځای ناستی وټاکه.

د فرانسې د مالیې وزیر رولاند لیسکور د فرانسې انفو راډیو ته وویل: «موږ به د نړۍ په دې بیلابیلو برخو کي د عامو خلکو، سوداګرو او اقتصاد پوهانو نظرونه واورو.»

فرانسه د جي ۷ هيوادونو دوره یي مشري پر غاړه لري، چي کاناډا، جرمني، ایټالیا، جاپان، انګلستان او متحده ایالات هم پکښې شامل دي.

په اسرائيل کي د میګن ډیویډ آدوم د بیړني خدماتو په وینا، د اسرائيل پر مرکز د ایران د توغندیو په بريد کي یو کس وژل سوی دی.

د اسرائيل د امبولانس خدماتو وویل چي په برید کي یو ۴۰ کلن کس مړ وژل سوی. یو بل کس ټپي او د شیبا تل هاشومر روغتون ته انتقال سوی دی.

په دې برید سره په جګړه کي د اسرائيل د ټولو وژل سویو شمېر ۱۱ ته ورسېد.

د اروپايي ټولنې مشران د منځني ختیځ د هیوادونو له مشرانو سره یوه مجازي غونډه جوړوي. د غونډې موخه د سیمې د هیوادونو له پاره د اروپايي ټولنې د ملاتړ او نورو مسلو په اړه بحث کول دي.

په دې غونډه کي، د اروپايي شورا مشر انتونیو کوستا او د اروپايي کمېسیون مشره اورزولا فون دیر لاین به د منځني ختیځ له چارواکو سره د اوسني وضعیت په اړه خبري وکړي.

د اروپايي ټولنې شورا د رئيس ویاند وویل: «د نظرونو دا تبادله به د اوسني وضعیت په اړه د مشرانو د ارزوني اوریدو او د سیمي هیوادونو ته د اروپايي ټولنې او د هغې د غړو د لا زیات ملاتړ او همدارنګه د اوسنۍ شخړي د پای ته رسولو پر لارو چارو بحث کولو فرصت برابر کړي.»

د اروپايي ټولنې د ۲۷ غړو هيوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو هم تېره اونۍ د خلیج د همکارۍ شورا له خپلو سیالانو سره د روان وضعیت په اړه خبري وکړې.

دوی د مخ پر زیاتیدونکي کړکیچ د حل له پاره د خبرو اترو او ډیپلوماسۍ غوښتنه وکړه، په داسي حال کي چي ټینګار یې وکړ چي د خلیج هیوادونه حق لري چي د ایران پر وړاندي د ځان دفاع وکړي.

له ایران سره د امریکا او اسرائيل جګړه او د فارس خلیج د څو هیوادونو پر وړاندې د تهران پراخ غچ اخیستونکي اقدامات د دې لامل سوي دي چې د خامو تیلو بیې په ۲۰۲۲م کال کې د اوکراین د جګړې له پیل راهیسې تر ټولو لوړې کچې ته لوړي سي.

د خامو تېلو بیه د دوشنبي په ورځ د هر بیرل ۱۱۴ ډالرو (۹۸،۹۸ یورو) ته ورسېده، چي د جمعې د ورځي د ۹۲،۶۹ ډالرو په پرتله ۲۳٪ لوړه سوې ده.

وست تګزاس انترمیديت سپک او خواږه خام نفت چي په متحده ایالاتو کې تولیديږي، هم يو بیرل شاوخوا ۱۱۴ ډالره وپلورل سو، چي د جمعې ورځي په پرتله ۲۵ سلنه لوړ دی.

د اسیا د ونډو بازارونه د دوشنبې په ورځ د معاملاتو په پيل کي د تیلو د بیو د نړیوال لوړوالي له امله راولوېدل.

د فارس خلیج معمولاً د نړۍ شاوخوا ۲۰ سلنه تیل برابروي. له جګړې مخکي، هره ورځ شاوخوا ۱۵ میلیونه بېرله خام تیل د هرمز تنګي له لارې لیږدول کېدل.

د هرمز تنګي له لاري د بار وړونکو کښتیو تګ راتګ بند سوی دی، چي تر ډېره د ایران د ډرون او توغندیو بریدونو ګواښ له امله دی، چي په ټوله سیمه کي یې د تیلو او ګازو تولید تاسیسات هم په نښه کړي دي.