İran'dan Trump'a mesaj: Savaşa da diyaloğa da hazırız

İran'da 2025 yılının son haftasında patlak veren kitlesel hükümet karşıtı protestolar ülke genelinde yayılırken, ABD Başkanı Donald Trump, İran yönetiminin "müzakere etmek istediğini" söyledi.

Trump, ABD Başkanlık uçağı Air Force One'da gazetecilere yaptığı açıklamada "İran aradı, müzakere etmek istiyorlar" ifadelerini kullandı. Trump, muhtemel bir görüşme için hazırlık yapıldığını belirtirken, "devam eden protestolar nedeniyle ABD'nin önceden harekete geçmek zorunda kalabileceğini" kaydetti.

Trump ayrıca, İran'da internetin neredeyse tamamen kesilmesi üzerine göstericilere Starlink üzerinden uydu interneti sağlama seçeneğini değerlendirdiğini de aktardı. ABD Başkanı bu kapsamda SpaceX'in sahibi Elon Musk ile görüşeceğini ifade etti. İran yönetimi, protestocuların iletişimini engellemek ve görüntülerin dış dünyaya ulaşmasını önlemek amacıyla internet ve telefon erişimini büyük ölçüde kısıtlamış durumda.

Tahran: Durum tamamen kontrol altında

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise ülkedeki durumun "tamamen kontrol altında" olduğunu açıkladı. Arakçi, Trump'ın olası bir ABD askeri müdahalesine yönelik uyarılarının ardından protestoların şiddete dönüştüğünü ve bunun dış müdahale için bahane oluşturmayı amaçladığını savundu. İran'ın "savaşa da diyaloğa da hazır" olduğunu belirten Arakçi, internet erişiminin güvenlik birimleriyle koordinasyon içinde yeniden açılacağını da sözlerine ekledi.

Protestolar 186 kente yayıldı, ölü sayısı 500'ü aştı

ABD merkezli insan hakları haber ve izleme ağı HRANA'nın verilerine göre protestolar 186 kente yayılmış durumda. Örgüt, 483 göstericinin öldürüldüğünü, toplam can kaybının 544'e ulaştığını, aralarında çocukların da bulunduğunu ve 47 güvenlik görevlisinin hayatını kaybettiğini bildirdi. Gözaltı sayısının ise yaklaşık 10 bin 700 olduğu aktarıldı. Bu bilgiler bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı.

BBC'nin Tahran'daki bir kaynağına dayandırdığı haberde, kentteki durumun "çok kötü" olduğu, güvenlik güçlerinin gerçek mermi kullandığı ve "sokakların kan gölüne döndüğü" iddia edildi.

Tahran'dan ABD'ye suçlama

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise protestocuları, ABD'nin askeri müdahalesine zemin hazırlamakla suçladı. Kalibaf, "Düşmanlar bilmelidir ki ülkenin savunucuları onları yok edecektir" açıklaması yaptı.

ABD medyasında yer alan haberlere göre Trump yönetimi, İran'daki baskılara karşı askeri seçenek de dahil olmak üzere çeşitli adımları değerlendiriyor. Wall Street Journal'ın haberine göre ABD yönetimi Salı günü üst düzey yetkililerle bir toplantı yaparak İran'a yönelik seçenekleri ele alacak. Haberde seçenekler arasında muhalif çevrimiçi kaynakların güçlendirilmesi, İran'ın askeri ve sivil altyapısına yönelik siber operasyonlar, yeni yaptırımlar ve olası askeri saldırıların yer aldığı ifade edildi. Toplantıda nihai bir kararın çıkması beklenmiyor.

Pehlevi'den "yeni aşama" çağrısı

1979'da devrilen İran Şahı'nın oğlu Rıza Pehlevi, sürgünde bulunduğu ABD'den protestolara yönelik yeni bir çağrı yaptı. Pehlevi, X platformundan yayımladığı mesajda, "İslam Cumhuriyeti'ni devirmek için ayaklanmanın yeni bir aşamaya geçmesi gerektiğini" savundu. Kent merkezlerinin yanı sıra devlet propagandası ve iletişim kesintilerinden sorumlu kurumların da "meşru hedef" olduğunu ileri sürdü. Ancak ülkedeki internet kesintileri nedeniyle bu çağrıların İran içinde ne ölçüde duyulduğu belirsizliğini koruyor.

Pehlevi ayrıca, yurt dışındaki İran büyükelçilikleri ve konsolosluklarında "İslam Cumhuriyeti'nin utanç verici bayrağının" indirilerek babasının döneminde kullanılan eski İran bayrağıyla değiştirilmesi çağrısında bulundu.

Guterres'ten "şiddeti durdurun" çağrısı

BM Genel Sekreteri Guterres, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İran'daki şiddet haberleri karşısında "şoke olduğunu" belirterek güvenlik güçlerine "azami itidal" çağrısı yaptı.

Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola da göstericilere destek vererek, "Bu sizin zamanınız" mesajını paylaştı ve İran yönetimini yön değişikliğine davet etti.

İran'da protestolar neden başladı?

İran'da 2025'in son Pazar günü yerel para birimi riyaldeki yüksek değer kaybına öfkelenen, muhafazakar  olarak da bilinen Tahran esnafı sokağa çıktı. Ekonomik krize gösterilen tepki kısa sürede rejim karşıtı bir hâl aldı ve ülke geneline yayıldı. Hükümet bir dizi ekonomik reform sözü verse de ülkenin ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney göstericilere sert müdahaleden yana açıklamalar yapıyor.

İsrail ve ABD'nin göstericilere güçlü ve açık şekilde destek vermesi de ülkede rejim yanlılarını öfkelendiriyor. Hükümetin bazı üyeleri protestocuları İsrail ajanı olmakla suçluyor. İsrail'in geçen yılki saldırılarının ardından ülkede onlarca kişi İsrail ajanı oldukları suçlamasıyla idam edilmişti.

dpa,DW/TY,JD