Putin'in rakibi Navalni'nin ölüm nedeni: Ok kurbağası zehiri

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in en güçlü rakiplerinden Aleksey Navalni iki yıl önce bugün, Sibirya'da tutulduğu hapishanede hayatını kaybetmişti.

16 Şubat 2024'teki ani ölümü, Rus muhalif siyasetçinin hapishanede zehirlenerek öldürüldüğü şüphesine yol açarken, Kremlin bu suçlamaları reddederek Navalni'nin "doğal sebeplerle öldüğünü" öne sürmüştü.

Ancak Avrupa ülkeleri tarafından Navalni'nin cesedi üzerinde yapılan analiz sonuçları, Kremlin'in bu iddiasını yalanlıyor, muhalif Rus siyasetçinin zehirlenerek öldürüldüğünü ortaya koyuyor.

Almanya, İngiltere, Fransa, İsveç ve Hollanda, Navalni'nin ölümü üzerindeki sır perdesini aralayan analiz sonuçlarını, hafta sonunda yayımladıkları ortak açıklamayla duyurdu.

Putin'in en güçlü rakibi olarak nitelendirilen Navalni'nin ölümünden Rusya'nın sorumlu tutulduğu açıklama, uluslararası gündeme damgasını vurdu.

"Navalni ölümcül toksinle zehirlendi"

Ortak açıklamada, 47 yaşında ölen Rus muhalif siyasetçinin cesedinden alınan numuneler üzerinde yapılan incelemenin tamamlandığı ve Navalni'nin "ölümcül bir toksinle zehirlenerek öldürüldüğünün tespit edildiği" belirtiliyor.

Aleksey Navalni'nin cesedinde, "epibatidin" adlı ölümcül maddenin tespit edildiğine vurgu yapılan açıklamada, bu ölümcül maddenin Güney Amerika'daki zehirli ok kurbağalarında bulunan bir toksin olduğuna, Rusya'da doğal yollardan bulunmasının da mümkün olmadığına işaret ediliyor.

Açıklamada, Navalni'nin hapishanede tutulurken öldüğü ve bu ölümcül maddenin kendisine ancak Rusya tarafından verilmiş olunabileceği belirtiliyor.

Ok kurbağası zehiri nedir?

Orta ve Güney Amerika'da, yağmur ormanlarında yaşayan zehirli ok kurbağası (Dendrobatidae) en tehlikeli canlılar arasında yer alıyor.

Epibatidin maddesi de bu kurbağaların derisinde, derisindeki keselerde bulunan bir nörotoksin.

Çok küçük dozlarda felce ve solunumun durmasına yol açabilen bu ölümcül kimyasal madde, morfinden yaklaşık 200 kat daha etkili.

Son derece sınırlı bir coğrafi alanda bulunan kurbağalardan elde edilen bu zehir, aynı zamanda sentetik olarak laboratuvarlarda da üretilebiliyor.

Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, hafta sonunda yaptığı açıklamada, Navalni'nin ölümüne yol açan epibatidin zehrinin solunum kaslarını felç ederek kurbanların boğulmasına neden olduğuna işaret etti.

Rusya'yı "uluslarası hukuku acımasızca çiğnemekle" suçlayan Wadephul, muhalif Rus siyasetçiyi öldürmek için kullanılan bu maddenin laboratuvarlarda da üretilebildiğinin altını çizdi.

Navalni'nin zehirlenerek öldürüldüğüne ilişkin bulgular, bir kez daha dikkatlerin Rusya'nın kimyasal ve biyolojik silah faaliyetlerine çevrilmesine yol açıyor.

Rusya'nın kimyasal ve biyolojik silahları endişelendiriyor

Rus muhalif lider Navalni 2020 yılında Noviçok adını taşıyan bir sinir gazıyla zehirlenmiş, Almanya'nın başkenti Berlin'de aylarca süren tedavi süreci sayesinde ölümden dönmüştü.

Navalni'nin cesedinde bu sefer de epibatidin maddesinin tespit edilmesi Avrupa başkentlerinde tepkiye ve endişeye yol açıyor.

Beş Avrupa ülkesinin ortak açıklamasında "Rusya'nın uluslararası hukuku ve Kimyasal Silahlar Sözleşmesi'ni defalarca ihlal ettiği açıktır" denildi.

Rusya'nın hem Kimyasal Silahlar Sözleşmesi hem de Biyolojik ve Toksin Silahları Sözleşmesi'ni defalarca ihlal etmekten sorumlu tutulması gerektiğine vurgu yapılan açıklamada,  Aleksey Navalni'nin ölümüne ilişkin analiz sonucunun Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü'ne (OPCW) bildirildiği kaydedildi.

"Rusya'nın Kimyasal Silahlar Sözleşmesi'ni ihlal ettiğine" vurgu yapılan açıklamada, "Rusya'nın tüm kimyasal silahlarını imha etmemiş olması da bizi endişelendirmektedir" ifadeleri yer aldı.

Kremlin suçlamaları reddediyor

Kremlin, beş Avrupa ülkesi tarafından Navalni'nin zehirlenerek öldürülmesiyle ilgili olarak Rusya'ya yöneltilen suçlamaların dayanaksız olduğunu öne sürüyor.

Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, bugün iddialar hakkında "Doğal olarak, bu tür suçlamaları kabul etmiyoruz. Bunlara katılmıyoruz. Bunları önyargılı ve asılsız buluyoruz. Aslında, bunları şiddetle reddediyoruz" açıklamasını yaptı.

Rus haber ajansı TASS'ta yer alan habere göre Rus hükümeti Avrupa ülkelerinin iddialarını "Batı propagandası sahtekarlığı" olarak değerlendiriyor.

Eşi ve annesi: Öldürüldüğünü biliyorduk

Bu arada Navalni'nin eşi Yulia Navalnaya, Avrupa tarafından açıklanan analiz sonuçlarına şaşırmadığını söyledi.

Öldüğü an itibariyle kocasının Rus devleti tarafından öldürüldüğünden emin olduğunu aktaran Navalnaya, "İlk günden itibaren kocamın zehirlendiğinden emindim, ama şimdi bunun kanıtı var... Avrupa ülkelerine, iki yıl boyunca büyük bir titizlikle çalışma yürüterek bu gerçeği ortaya çıkardıkları için minnettarım" sözlerini kaydetti.

Aleksey Navalni'nin ölümünün ikinci yıl dönümünde annesi Lyudmila Navalnaya da bir açıklama yaptı.

Moskova'da, oğlunun mezarının bulunduğu Borisov Mezarlığı'nın önünde gazetecilere konuşan Lyudmila Navalnaya, "Bu, en başından beri bildiğimiz şeyi doğruluyor. Oğlumuzun hapiste öylece ölmediğini, öldürüldüğünü biliyorduk" dedi.

Navalni'nin annesi, "Bence biraz zaman alacak ama bunu kimin yaptığını öğreneceğiz. Elbette bunun kendi ülkemizde olmasını istiyoruz ve adaletin yerini bulmasını istiyoruz" diye konuştu.

Bugün, sabah erken saatlerden itibaren muhalif Rus siyasetçinin mezarına ziyaretçiler akın ediyor. Ziyaretçiler arasında yabancı ülke diplomatlarının da yer aldığı, Navalni'nin mezarına çiçekler bırakıldığı bildiriliyor. Bazı ziyaretçilerin korkudan yüzlerini maske ve eşarpla kapattıkları gözlemleniyor.

Rusya'da binlerce muhalif hapiste tutuluyor

İnsan hakları örgütleri, Rusya'yı Navalni'nin ölümünü aydınlatmak için gerekli adımları atmamak, muhalefete ağır baskı uygulamakla eleştiriyor.

Uluslararası Af Örgütü Almanya'nın Genel Sekreteri Julia Duchrow, Rus makamlarının Aleksey Navalni'nin ölüm koşullarını örtbas etmeye devam ettiğini, aynı zamanda destekçilerine karşı acımasız bir baskı kampanyası yürüttüğünü, hükümete yönelik her eleştirinin suç sayıldığını kaydetti.

Navalni'nin avukatlarının hapiste tutulduğuna dikkat çeken Duchrow, "Bu sistematik baskı, Rus devletinin barışçıl eleştirin her türlüsüne karşı ne kadar tavizsiz ve ölçüsüz baskı uyguladığını gösteriyor" dedi.

Julia Duchrow, ayrıca Rusya'ya gözaltına alınanları serbest bırakma ve haksız mahkumiyetleri bozma çağrısında bulundu.

İki yıl önce bugün ölen Navalni, Rusya'da cezaevinde tutulan binlerce siyasi mahkumdan biriydi.

İnsan hakları aktivistleri, birçok mahkumun Rus cezaevlerinde, işkence veya insanlık dışı olarak eleştirilen koşullar nedeniyle ölüm tehlikesiyle karşı karşıya olduğuna dikkat çekiyor.

Reuters, AFP, AP, dpa/ DA, BÖ