نشست بروکسل؛ روایت‌ها و انتظارات متفاوت طالبان و اروپا

دیدار نمایندگان اداره طالبان و مقام‌های اتحادیه اروپا در بروکسل به دلیل مناقشه‌برانگیز بودن آن و انتقادهای گسترده‌ای که وجود داشت، به صورت محرمانه و بدون حضور رسانه‌ای برگزار شد.

اتحادیه اروپا و مقام‌های طالبان تا ختم این نشست در روز سه شنبه به رسانه‌ها رسما چیزی نگفتند، هر چند منابعی زمان برگزاری نشست را به رسانه‌ها فاش کرده بودند.

تنها موضوع اخراج یا حضور قونسلی طالبان؟

کمیسیون اتحادیه اروپا از زمانی که مقام‌های اداره طالبان را به این نشست دعوت کرد، به تاکید گفته بود که هدف این نشست ایجاد تسهیلات در اخراج پناهجویان رد شده به افغانستان است.

یک سخنگوی کمیسیون اتحادیه اروپا گفت که مقام‌های این کمیسیون و نمایندگان ۱۵ کشور عضو اتحادیه اروپا در این نشست در بروکسل شرکت کردند. او این نشست را ادامه دیدارهای ماه جنوری در کابل عنوان کرد.

او افزود: «خدمات کمیسیون و سویدن این دیدار در سطح فنی را با نمایندگان سطح فنی اداره دو فاکتوی افغانستان که مسئول بازگشت و پذیرش مجدد هستند، ریاست کردند.»

صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!

اما ذاکر جلالی، یک مقام وزارت خارجه اداره طالبان این نشست را یک «نقطه عطف مهم» در مناسبات با اتحادیه اروپا عنوان کرده است.

عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه اداره طالبان که ریاست این هیئت را به عهده داشت، در اعلامیه‌ای گفت که در این نشست در مورد «از سر گیری خدمات قونسلی برای افغان‌های مقیم اروپا، حضور اعتمادساز و موثر» صحبت شده است.

بیشتر بخوانید: آیا تلاش اروپا به اخراج افغان‌ها به طالبان مشروعیت می‌بخشد؟

اداره طالبان به دلیل محدودساختن گسترده حقوق بشر به خصوص حقوق زنان و دختران زیر انتقاد قرار دارد و در سطح بین‌المللی منزوی است، و موضوع اخراج‌ها را ظاهراَ فرصتی برای افزایش تعامل می‌بیند. 

در اعلامیه وزارت خارجه طالبان در مورد اخراج‌ها چیزی گفته نشده و تنها آمده است: «در مورد حل مشکلات آن افغان‌هایی که درخواست‌های پناهندگی شان قبول نشده و با مشکلات زیادی دچار اند، بحث شد.»

بلخی ابراز امیدواری کرده است که این سفر «راه جدیدی برای تعامل مثبت» ایجاد کند و فضای همکاری متقابل را گسترش بدهد.

موارد مشابه نشان داده است که اداره طالبان در بدل همکاری در پذیرش پناهجویان اخراج شده در گام نخست در تلاش حضور دیپلماتیک خود در این کشورهاست.

از جمله آلمان با پذیرش دو نماینده امور قونسلی اداره طالبان اخراج پناهجویان مجرم به افغانستان را شروع کرده است و قرار است با پذیرش چهار کارمند قونسلی دیگر اداره طالبان، اخراج‌ها واضحاَ افزایش یابد.

بیشتر بخوانید: رسانه آلمانی: طالبان در تلاش اعزام دیپلمات‌های بیشتر به اروپا اند

ذاکر جلالی، رئیس دوم سیاسی وزارت خارجه اداره طالبان به همین موضوع اشاره کرده و گفته است که این دیدار به دنبال تفاهم‌های میان اداره طالبان و کشورهای آلمان و ناروی صورت گرفته است.

جلالی در پیامی در شبکه ایکس افزوده است: «من خوشبین هستم که این دیدار راه را برای تعامل بیشتر عملگرایانه و پایدار مبتنی بر احترام متقابل و علایق متقابل هموار خواهد کرد.»

استدلال طالبان این است که برای اخراج‌ها نیاز به تثبیت هویت و صدور اسناد است و به این خاطر باید نمایندگانش در سفارت‌ها و قونسلگری‌های افغانستان حضور داشته باشند. اداره طالبان اسناد صادر شده از سوی نمایندگی‌هایی را که با کابل ارتباط ندارند، غیرمعتبر اعلام کرده است.

اتحادیه اروپا، میان فشار کشورهای عضو و نگرانی های حقوق بشری

اتحادیه اروپا که از یک جانب با فشار کشورهای عضو برای تسهیل اخراج‌ها مواجه است، و از سوی دیگر به دلیل دعوت نمایندگان طالبان مورد انتقاد شدید گروه‌های حقوق بشری و برخی نمایندگان پارلمان قرار گرفته است، تاکید کرده که این دیدار به مفهوم مشروعیت‌دهی نیست و در زمینه اخراج پناهجویان رد شده افغان چاره‌ای جز صحبت با اداره طالبان ندارد.

بیشتر بخوانید: نگرانی ده ها سازمان از تعامل اروپا با طالبان در مورد اخراج‌ها

با وجود اطمینان مکرر اتحادیه اروپا که این دیدار به مفهوم مشروعیت‌دهی به طالبان نیست، این رویکرد با انتقاد گروه‌های حقوق بشری روبه‌رو شده است. آنان استدلال می‌کنند که همکاری در زمینه بازگرداندن مهاجران می‌تواند موضع انتقادی اتحادیه اروپا نسبت به سیاست‌های طالبان، به‌ویژه محدودیت‌های وضع‌شده بر زنان و دختران، را تضعیف کند.

تینکه استریک، عضو پارلمان اروپا از هالند، در ماه می به دویچه‌وله گفت: «اگر اتحادیه اروپا شروع به همکاری با آنان کند، یکی از ابزارهای مهم خود، یعنی به‌رسمیت‌نشناختن آنان، را از دست می‌دهد. زیرا گفت‌وگو با آنان به این معناست که آنها عادی‌سازی می‌شوند و مانند هر رهبر دیگری تلقی خواهند شد.»

مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!

فرشته عباسی، پژوهشگر امور افغانستان در سازمان دیده‌بان حقوق بشر گفت: «کشورهای اتحادیه اروپا با محکوم‌کردن نقض حقوق بشر توسط طالبان و تلاش برای پاسخگو کردن آن‌ها در یک سو، و همکاری با آنان برای بازگرداندن اجباری افغان‌ها در سوی دیگر، اعتبار خود را تضعیف می‌کنند.»

گروه‌های حقوق بشری و نهادهای بشردوستانه همچنین این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا بازگرداندن مهاجران با توجه به بحران بشری در افغانستان، جایی که میلیون‌ها نفر با گرسنگی و مشکلات اقتصادی روبه‌رو هستند، از نظر قانونی و اخلاقی قابل توجیه است یا نه.

بیشتر بخوانید: نگرانی گزارشگر ملل متحد از مذاکرات اتحادیه اروپا و طالبان راجع به اخراج‌ها

هِلِنا هان، کارشناس سیاست مهاجرت در مرکز سیاست اروپایی، به دویچه‌وله گفت: «سفر طالبان به بروکسل نشان‌دهنده پدیده‌ای است که هرچند غیرمنتظره نیست، اما بسیار مشکل‌زا است: نوعی عادی‌سازی تدریجی که ناشی از فشارهای سیاسی داخلی در اتحادیه اروپا و ناتوانی جامعه بین‌المللی در پاسخگو ساختن طالبان است.»

او افزود: «مشکل این است که وضعیت از بسیاری جهات پیچیده و حل‌ناشدنی است: دولت‌های اروپایی باید بتوانند افرادی را که مرتکب جرایم جدی شده‌اند بازگردانند، که این می‌تواند به بازسازی اعتبار سیستم موجود کمک کند، اما در عین حال، وضعیت حقوق بشری و اقتصادی در افغانستان شرایط مناسبی برای بازگشت و ادغام فراهم نمی‌کند. این موضوع پرسش‌های جدی را درباره رعایت حقوق بین‌الملل مطرح می‌سازد.»