Балканот во трка за вооружување

Глобалната трка во вооружување не ги заобиколува ни малите држави на Балканот. Србија и Хрватска повторно влегоа во нов круг на регионално натпреварување, што во јавноста редовно се толкува како мерење на воените капацитети и стратешка надмоќ. Македонија, пак, ја модернизира армијата со американски „Страјкери“.

Најголемо внимание во регионот неодамна предизвика веста дека српската армија располага со кинески ракети воздух–земја CM‑400. Српските таблоиди ги нарекоа „Загрепчанки“, а во Хрватска веста предизвика силна загриженост и реакција на државниот врв. Медиумските анализи дополнително покажаа дека Србија во моментов има супериорно оружје, како во поглед на противвоздушната одбрана, така и во развојот на беспилотни системи.

Во Хрватска тоа отвори прашања за стратегијата на развој на војската, иако државата во последните години вложи или планира да вложи милијарди евра. Сепак, дел од експертите оценуваат дека модернизацијата не дава доволно уверливи резултати.

Намален простор за дијалог

Трендот на интензивно вооружување на Балканот мора да се гледа во контекст на глобалните процеси, но и во рамките на веќе влошените односи меѓу Србија и Хрватска. Растечката милитаризација дополнително го намалува просторот за дијалог и го зголемува ризикот од погрешни интерпретации и брзи политички потези.

Српскиот претседател Александар Вучиќ настапува триумфалистички во поглед на воените набавки, додека хрватските лидери – претседателот Зоран Милановиќ и премиерот Андреј Пленковиќ – често влегуваат во меѓусебни конфликти и околу воените теми.

„Вучиќ зборува секакви работи, но нема реален потенцијал за вистински вооружен судир“, смета аналитичарот Бошко Јакшиќ, иако не исклучува инциденти од понизок ранг, кои би служеле за одржување на тензиите. Според него, Вучиќ сноси најголема одговорност за нарушените регионални односи.

Јакшиќ потсетува и дека Србија е опкружена со земји-членки на НАТО (со исклучок на БиХ и Косово), поради што офанзивните намери би биле нереални. Но, зајакнувањето на вооружувањето може да биде дел од стратегијата за подобрување на нејзината позиција во однос на Косово.

Глобалната нестабилност како катализатор

Поранешниот хрватски дипломат Божо Ковачевиќ за ДВ вели дека растот на тензиите меѓу Србија и Хрватска е целосно во согласност со глобалните трендови: „Годинава многу повеќе држави се чувствуваат загрозени отколку лани“, објаснува тој.

Во Хрватска загриженоста од новите српски ракети е разбирлива. Иако земјата има стратегија за одбрана, спроведувањето е често предмет на критики. Ковачевиќ предупредува дека во свет каде доминира „асиметрично војување“, скапиот арсенал не секогаш носи најдобра ефикасност.

Тој потсетува дека уште пред 25 години ги предупредувал хрватските власти да развиваат домашни технологии за противвоздушна одбрана, наместо да инвестираат во прескапи авиони. Со затворањето на Бродарскиот институт, Хрватска практично остана без научно‑истражувачка основа за вакви програми.

„Но, ни тоа не смее да биде изговор за ирационално трошење пари“, додава Ковачевиќ.

Македонија ја модернизира aрмијата со американски „Страјкери“

Паралелно со вооружувањето на Србија и Хрватска, и Македонија активно ја модернизира својата aрмија, при што најзначаен чекор е набавката на новите оклопни возила „Страјкер“ од САД.

Оценките на безбедносните експерти се дека овој проект значително ќе ја подобри оперативната способност, ќе ја зголеми мобилноста на единиците и ќе ја направи aрмијата поконкурентна во однос на другите армии во регионот.

Станува збор за еден од најкрупните проекти на македонското Министерство за одбрана, а плановите се модернизацијата да продолжи со интензивно темпо. Повеќе од 32% од буџетот за одбрана е предвиден токму за модернизација, што ја става земјата меѓу најагилните инвеститори во одбраната во регионот.