Фридрих Мерц- „статист во шоуто на Доналд Трамп“

Германскиот канцелар Фридрих Мерц не сакаше јавно да го критикува Доналд Трамп за прекршување на меѓународното право. И не го стори тоа, барем не во јавниот дел од посетата на Белата куќа. Иако повеќето експерти се согласни дека американско-израелските напади врз Иран беа спротивни на меѓународното право, при што не беше убиено само духовното старешинство предводено од ајатолахот Али Хаменеи, туку и бројни цивили.

Мерц уште пред патувањето во Вашингтон зборуваше за „дилемата“: дека со децении не било постигнато ништо преку правни механизми против властите во Техеран. Тоа е истиот Мерц кој редовно предупредува на крајот на поредокот заснован на правила и на слабеењето на мултилатерализмот.

Што стои зад тоа? Според Хенинг Хоф од Германското друштво за надворешна политика, целта не била да се изнесе став за нападите, туку „да се внесе смиреност во трансатлантските односи“. Мерц не сакал јавно да го налути Трамп или да му противречи.

Тивка согласност и контрадикции околу меѓународното право

Се чини дека Мерц преминува кон форма на тивка толеранција за постапките на Трамп. Не ги поддржува безрезервно, изразува сомнежи, но не ги осудува.

Тоа не е ново. По американскиот напад врз Венецуела во јануари и киднапирањето на претседателот Николас Мадуро, Мерц ја нарече правната состојба „комплицирана“, иако експертите едногласно оценија дека и таа интервенција беше против меѓународното право.

Кога Израел минатото лето ги нападна иранските нуклеарни постројки, Мерц изјави: „Тоа е валканата работа што Израел ја прави за сите нас.“

Хенинг Хоф вели: „Канцеларот има ситуациски однос кон меѓународното право.“

Овој став не се прифаќа добро ниту во германската политика, ниту во владината коалиција на ЦДУ/ЦСУ и СПД. Социјалдемократот Адис Ахметовиќ изјави дека целта Иран да не поседува нуклеарно оружје е заедничка, но „тоа не оправдува војна со непредвидливи последици за регионот“. 

Од опозицијата, критиките се уште поостри. Политичарот на Зелените Јирген Тритин оцени: „Отворено противење на меѓународното право ги нарушува основните безбедносни интереси на Германија.“

Леа Рајснер од Левицата ја нарече средбата со Трамп „недостоинствена и особено бесплодна“, тврдејќи дека Мерц бил „статист во шоуто на Трамп“, нудејќи само „триесет минути одобрувачко климање“.

Одговори дојдоа и од коалицијата: пратеникот на ЦСУ, Александер Хофман, изјави дека меѓународното право има „највисок ранг“, но „не смее да стане заштитна клаузула за терористички режими“. Германската цел, според него, е „недвосмислена поддршка на САД“.

Европско незадоволство и страв од двојни стандарди

Пред една година Мерц звучеше сосема поинаку. Беше шокиран кога Трамп јавно го понижи украинскиот претседател Володимир Зеленски. Тогаш, сè уште како партиски лидер, Мерц изјави дека ќе работи „Европа чекор по чекор да стане независна од САД“.

Хенинг Хоф смета дека Мерц сè уште го има ова за цел, но дека реалноста е друга: Европа, особено Германија, „има потреба од време“ за да ги развие сопствените капацитети за одбрана и одвраќање. Сè додека не може самостојно да се спротивстави на Русија, Мерц ја избира линијата на „приклучување кон САД во случај на сомнеж“, и избегнува сè што може да ја оштети германската економија. 

Но стратегијата има цена.

Британија и Шпанија забележаа дека Мерц молчеше кога Трамп ги критикуваше затоа што ги отворија своите бази доцна (Велика Британија) или воопшто не (Шпанија). Мерц во Овалната соба дури изјави дека Шпанија мора да биде „убедена“ да ги зголеми трошоците за одбрана.

Подоцна тврдеше дека ги бранел двете влади во приватни разговори. Но шпанскиот министер за надворешни работи, Хозе Мануел Албарес, го опиша однесувањето на Мерц како „предавство“. Тој изјави дека очекува „истата солидарност каква што Шпанија и покажа на Данска кога Трамп се закани со тарифи и сакаше да ја загрози територијалната целовитост на Гренланд“.

Паралелно, се појавија и обвинувања за двојни стандарди. Кога Трамп сакаше да го анексира Гренланд, Берлин тврдеше дека тоа е „недозволиво“. Во случајот со Иран, се чини дека „речиси секое средство е прифатливо“.

Хенинг Хоф предупредува: „Омекнувањето на принципите за меѓународно право и поредок заснован на правила е опасна насока, а обвинението за двојни стандарди не може лесно да се отфрли.“

Посетата на Мерц беше неговата трета во Белата куќа од стапувањето на функцијата во мај минатата година. Иако канцеларот порано тврдеше дека Германија треба „самоуверено“ да му се спротивстави на Трамп, за време на јавните настапи улогите беа јасно распределени: Мерц речиси молчеше, оставајќи му на претседателот да зборува и да напаѓа други.