АфД – нова неолиберална работничка партија?

Покраинските избори во Рајнланд-Пфалц беа успех за Алтернатива за Германија (АфД): со 19,5 проценти од гласовите таа успеа повеќе од двојно да го подобри својот резултат во споредба со изборите пред пет години — дури и малку подобро отколку неодамна во покраината Баден-Виртемберг. Кај работниците, пак, таа стана дури и најпопуларна партија: 39 проценти во Рајнланд-Пфалц гласаа за партијата која се смета за делумно десноекстремна.

Овој резултат станува тренд во Германија: сè повеќе работници во последно време гласаат за АфД. Во нејзините упоришта во источна Германија, таа денес добива речиси половина од гласовите на работниците — односно на вработените кои извршуваат физичка работа. Така тие стануваат важен фактор во подемот на оваа контроверзна партија.

Според експертите, причината што толку многу работници гласаат за АфД е главно стравот од губење на работното место и социјален пад. „АфД ги поддржува и ги потхранува стравовите кои постојат меѓу работниците,“ анализира експертот за комуникации Франк Бретшнајдер од Универзитетот Хоенхајм за СВР.

Многуте кризи — војни, климатски промени и вештачка интелигенција — стануваат тест за издржливост на демократското општество, и тоа не само во Германија.

Криза кај Социјалдемократите

Во време на кризи, очигледно работниците сè поретко се чувствуваат претставени од традиционалните партии. Долги години нивна политичка татковина беа Социјалдемократите (СПД). Партијата е една од најстарите и најтрадиционални работнички партии во светот. Но времињата на успех изгледа се зад неа: СПД — со кратки исклучоци — одамна е во пад.

Анализата на изборите од Инфратест димап за актуелните покраински избори во Рајнланд-Пфалц дава лоша слика за Социјалдемократите: 71 процент од гласачите се согласуваат со изјавата: „СПД веќе не застанува јасно на страната на работниците.“

АфД работи на тоа да ја пополни оваа празнина. Партијата успешно ги користи клишеата — како тоа дека функционерите на другите партии се отуѓени од народот, вели Бретшнајдер. АфД вели: „Тие таму горе воопшто немаат поим за вашата реалност. Ние имаме.“ Бретшнајдер заклучува: „Со оваа приказна, таа делумно успева.“

Интересно е дека темите како економијата и социјалната сигурност играат споредна улога во одлуката на работниците да гласаат за АфД: тие не ѝ припишуваат особени компетенции во економска политика, социјална правда или создавање работни места. Тоа го покажуваат изборните анализи од Инфратест димап.

Многу поважни им се политиката за азил и бегалци и борбата против криминалот. Тие се доминантни во изборните кампањи на АфД. АфД постојано ги поврзува благосостојбата и достапните станови со миграцијата, претставувајќи ги мигрантите како закана за животниот стандард и апелирајќи на стравовите од социјален пад.

Притоа, економистите и научните студии велат токму спротивно: миграцијата е важен придонес за зачувување на германското општество на благосостојба. Германскиот институт за економски истражувања (ДИВ) во анализа од 2025 година заклучува дека поголема миграција има огромен потенцијал за силен раст на германската економија.

Парадоксот на АфД: програма против сопствените гласачи

Што ѝ нуди АфД на загрижената германска работничка класа во своите изборни програми? Многу малку. Така барем смета претседателот на ДИВ, Марсел Фрачер. Според него, главните жртви на политиките на АфД би биле нејзините сопствени гласачи.

Партијата заговара „екстремно неолиберална економска и финансиска политика“, која предвидува олеснувања за најбогатите и намалување на улогата на државата. „Во категоријата социјална политика нема партија во Бундестагот што сака посилни кратења на социјалните услуги од АфД,“ вели Фрачер.

Истовремено, партијата настојува да се доближи до работниците. Таа го поддржува создавањето на АфД-наклонетиот синдикат „Центрум“. Овој синдикат со години се обидува да се позиционира во работничките совети на големите германски автомобилски компании. А работничките совети имаат голема тежина во јавните дебати.

„Центрум“ сака да се претстави како десничарска алтернатива на традиционално левичарскиот синдикат ИГ Метал. Иако изборните успеси на АфД можеби создаваат поинаков впечаток, напорите досега имаат ограничен успех — во некои фабрики на Мерцедес или Фолксваген успеаја да влезат во работничките совети, но на национално ниво резултатите се мали. Голем победник останува ИГ Метал.

Социологот Клаус Дер ги повикува левичарските партии повторно да се идентификуваат со реалноста на работничката класа: „Верувам дека делот од работниците што може да се врати не е толку мал,“ вели тој за „Тагесцајтунг“. Демократските партии, нагласува тој, мора да се занимаваат со темите што се важни за работниците.

Во реалноста спаѓа и тоа што сè помалку работници се идентификуваат со своите компании — дури и во традиционалните концерни како Фолксваген и Мерцедес. „Но она со што се идентификуваат луѓето речиси насекаде е, на пример, татковината“, вели Дер. Тој бара: левичарските партии треба повторно да го преземат поимот „татковина“ од АфД.

Овој текст првично е објавен на ДВ на германски јазик