Реформи на ЕУ: крај за едногласноста и избор на претседател

Конзервативните „тешкаши“ вечерва во Загреб ќе дискутираат за иднината на Европската Унија во период кога таа се соочува со серија големи глобални предизвици — од војната во Украина, преку политичката криза во Венецуела, до геополитичките тензии околу Гренланд.

Овие кризи повторно ја разголеа структурната слабост на Унијата: 27-те членки тешко постигнуваат заедничка позиција, особено во надворешната политика, каде што правилото на едногласно одлучување често ја парализира способноста за брза реакција. Санкциите против Иранската револуционерна гарда, одобрени во четврток, се редок пример на договор — иако дури по подолги колебања од страна на Франција и Шпанија. Во многу случаи, одговорот на ЕУ се префрла врз помали групи држави што дејствуваат самостојно. Така, седум земји неодамна организираа воена вежба на Гренланд како сигнал против амбициите за анексија на Доналд Трамп, а и претходно постоеја формати како Е3, Вајмарскиот триаголник и „коалицијата на подготвените“ — решенија што го надоместуваат, но и го нагласуваат недостатокот од функционален заеднички европски механизам.

Вебер предлага „суверенитетски договор“

Но овие формати имаат граници. Европа мора да води „надворешна политика од еден извор“, изјави Манфред Вебер во интервју за „Шпигел“. Тој бара укинување на едногласноста и воведување нов „суверенитетски договор“, кој би им овозможил на заинтересираните држави да соработуваат подлабоко во надворешната и безбедносната политика, по моделот на Шенген и еврозоната.

„Така ја вртиме ситуацијата“, рече Вебер. „Тогаш Виктор Орбан и Роберт Фицо повеќе нема да ја држат ЕУ во заложништво, туку ќе треба да објаснат зошто остануваат сами.“ Како контрапункт, треба да се спомене дека минатата година неколку држави бараа поостри санкции против Израел поради операциите во Појасот Газа, но Германија се спротивстави, што предизвика неразбирање кај Франција и Шпанија.

Вебер денес ја отвара работната средба на ЕПП во Загреб. Меѓу поканетите се претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, полскиот премиер Доналд Туск и германскиот канцелар Фридрих Мерц. Освен економскиот раст и намалувањето на бирократијата, за време на вечерата се очекува „отворена дискусија“ за неговите идеи, меѓу нив и спојувањето на претседателствата на Комисијата и Европскиот совет во функција „Европски претседател“.

Поддршка и критики за идејата за „Европски претседател“

Италијанско-францускиот европратеник Сандро Гоци смета дека на предлогот му недостасува демократска димензија. Според него, новиот претседател не треба да го именуваат само шефовите на држави и влади, туку да биде директно легитимиран преку европски избори. Гоци, кој како државен секретар во Италија во 2016 година предложи транснационални листи што подоцна ги презеде претседателот Емануел Макрон, вели дека гласачите би избирале меѓу европски политички семејства, а нивниот водечки кандидат би станал претседател - со формално одобрување од Европскиот совет. Вебер во 2019 година не стана претседател на Комисијата токму затоа што Макрон се спротивстави.

Можни предности 

И шефот на делегацијата на СПД во Европарламентот, Рене Репази, позитивно го оценува чекорот. „Забележливо интервју во вистински момент“, вели тој, иако често го критикува Вебер. „Покажа дека може да размислува во големи рамки, а не само од еден до друг автобус.“ Но Репази потсетува дека токму водечките луѓе во ЕПП досега ги блокираа најголемите реформи. Отворено останува и прашањето дали една обединета функција би се наклонила кон наднационалната Комисија или кон владите на државите членки. „Тоа би било како спојување на функциите на германскиот сојузен претседател и канцелар“, вели тој. „Може да биде и влошување со подобрување.“

Клучно, според Репази, е напуштањето на принципот на едногласност. Нов договор, како што предлага Вебер, би отворил бројни правни дилеми, но најважно е да постои политичка волја. И Гоци се надева: „Ако Вебер навистина е сериозен и ако има влијание во ЕПП, можеме заедно да ја искористиме шансата!“

Останува да се види како ќе помине „искрената расправа“ за време на вечерата во Загреб. Засега германскиот канцелар не се изјаснува за предлозите на Вебер.