د ایران مذهبي رهبر علي خامنه ای څوک وو؟
۱۴۰۴ اسفند ۱۰, یکشنبه
واړه حرکات او رفتارونه ځیني وخت ډېر څه ښيي: آیت الله علي خامنهای له ۲۰۲۱م کال راوروسته، په خپلو ویناو او حضوري مجالسو کې د حکومت او هېواد په هکله خبرو کې، د مخکې په پرتله ډېر ځان ته د «زه» یا د «من» ضمیر کاراوه.
د ۲۰۲۳م کال په وروستیو کې هغه حتی وویل چې خدای د هغه په ذریعه خبرې کړي دي. هغه وویل څه باندې شل کاله مخکې ېې یو الهام بښوونکی پیغام د سپاه پاسداران له افسرانو سره چې د هغه ترڅنګ ول، شریک کړ.
خامنهای ادعا وکړه: «خدای تعالی خبره وکړه! په واقعیت کې زما ژبه وه، خو کلیمات ېې د خدای ول؛ هغه یوه ډېره استثنیايي کتنه وه.» هغه زیاته کړه چې هغو خبرو د پام وړ اغیز درلود.
د ایران سیاسي او مذهبي رهبر، ظاهراً خپل ځان «پر ځمکه د خدای استازی» ګاڼه. خامنهای دغه نوم په ۱۹۸۹ کې د ایران د اسلامي جمهوري د موسس، آیت الله خميني، تر مړينې وروسته په لاس راړو او تر هغه وروسته ېې د ایران د رهبر او د ژوند تر پایه ېې د حکومت د مشر په توګه فعالیت وکړ.
نور ولولۍ: ایران: د لنډمهاله مشرتابه شورا پیل او د احمدي نژاد وژل کیدل
خامنهای په کال ۱۹۳۹ کې د ایران په شمالشرقي ښار مشهد کې چې د شعیه ګانو له پاره مقدس ښار دی، زیږیدلی وو. هغه څه باندې درې لسیزې د ایران په ټولو دولتي چارو کې تر ټولو وروستی تصمیم نیوه.
هغه علاقه نه لرله چې د تصمیونو په هکله ېې ورڅخه پوښتنه وشي. هغه هېڅ کله مرکه ترسره نه کړه. په ۲۰۱۸م کال کې یو محصل وروسته له هغې چې د کمرې په مخ کې ېې له هغه وپوښتل چې آیا د هېواد له ستر رهبر څخه پوښتنه کولی شي او که نه، «مذهبي رهبر ته د سپکاوي» په تور پر دوه کاله حبس محکوم شو.
د ایران له پاچا سره مخالفت او د ۱۹۷۹ انقلاب وروسته سیاسي پرمختګ
خامنهای د خپل عمر تر پایه ځان شاعر او ادبي منتقد ګاڼه. هغه په ځوانۍ کې شعرونه ویل. د ۱۹۷۹ کال اسلامي انقلاب مخکې د ایران د هغه وخت شاه سره د مخالفتونو له امله څو ځله بندي شوی وو. نوموړی په هغه وخت کې د ېوې ادبي څېرې په توګه د رژیم د منتقدانو په ډله کې یو نسبتاً آرام او له سیاسي جنجالونو لرې شخص و.
نور ولولۍ: په کراچۍ کې د امریکا پر قونسلګرۍ د خلکو هجوم؛ اته کسان مړه شوي
د ایران د سلطنت تر پرځېدو او د اسلامي جمهوري په تاسیس سره، خامنهای په چټکۍ د دیني حکومت په جوړښت کې ارتقا وکړه.
هغه یو تکړه ویناوال و او د تهران د جمعې لمونځ د خطیب په توګه یې فعالیت وکړ. په ۱۹۸۱ کال کې د «مجاهدین خلق» په نوم د مقاومت د یوې ډلې تر برید لاندې راغی چې وژغورل شو، خو په دغه برید کې ېې ښي لاس شنډ شو. هغه په کيڼ لاس لیکل زده کړل او د وخت په تېرېدو سره ېې د ديني نظام د رهبرۍ داخلي کړۍ ته لار پیدا کړه.
خامنهای له ۱۹۸۱ تر ۱۹۸۹ د ایران ولسمشر و. هغه مهال (۱۹۸۰ تر ۱۹۸۷) د ایران او عراق ترمنځ جګړې هم جریان درلود چې په کې دواړو خواو ته درانه زیانونه واوښتل.
د خامنهای ځواک څه وو؟
هغه یو ځل ويلي و چې پوهیږي د ترور یوه تجربه او د یو دیکتاتور تر حاکمیت لاندې ژوند څه ډول وي. هغه په ایران کې د شاه وخت ته اشاره وکړه، په داسې حال کې چې د خپلې رهبرۍ پر وخت د بشري حقونو پراخو سرخړونو ته پام نه اړاوه.
د خامنهای د ځواک اصلي منبع، د ایران د اسلامي انقلاب سپاه پاسداران (IRGC) وه؛ هغه پوځي سازمان چې په ۱۹۷۹ کال کې د «انقلاب د حفاظت» له پاره تاسیس شو.
سپاه پاسداران د هغه د رهبرۍ پر وخت په پراخه کچه وده وکړه او د ایران پر یو تر ټولو ځواکمن پوځي ځواک واوښت. په تشکیل کې ېې پوځ، سمندري ځواک، خپلواک هوايي ځواک، استخباراتو برخه او د بهرنیو ځانګړو عملیاتونو واحدونه درلودل.
نور ولولۍ: د خامنه ای وژل کېدل؛ ایران «۴۰ ورځې عمومي ماتم او ۷ ورځې رخصت» اعلان کړ
سپاه پاسداران چې د «خاتم الانبیا» رغنیزې مجموعې له لارې د ایران د نفت او ګازو صنعت هم کنټرولوي، په عمل کې «د حکومت په داخل کې پر حکومت» بدل شوی دی. سپاه پاسداران د ایران مذهبي رهبر ته د دې واک ورکوي چې پر ولسمشر او پارلمان له تېرېدو پرته، خپله اراده عملي کړي.
امریکا د «لومړني دښمن» په توګه
خامنهای په خپل ټول ژوند کې نسبتاً ساده ژوند درلود، که څه هم نژدې کسان ېې پر فساد له ککړ اقتصادي نظام څخه برخمن کېدل.
د کرونا وبا په اوج کې، نژدې کسانو ورته د (SARS-CoV-2) ویروس ضد ایراني واکسین د توسعې ژمنه وکړه. دغې پروژې نژدې یو ميلیارډ ډالر لګښت درلود، خو په نهایت کې واکسین تولید نشو.
د میلیونونو هغو ایرانیانو په آند چې د کرونا وبا پر وخت ېې خپل عزیزان له لاسه ورکړل، خامنهای د فاجعه لرونکي بحران د مدیریت مسئول ګڼل کېږي. هغه ادعا کړې وه چې کرونا د «امریکا یوه بیولوژیکي وسله» ده چې پر ایران د حملې له پاره ورته په ژنيتيکي ډول تغییر ورکړل شوی دی. په همدې اساس، هغه د ایران حکومت د امریکا او بریتانیا ساخت واکسینونو له واردولو منع کړ.
آیتالله خامنهای د ایران اسلامي جمهوري، د «امپریالیستي» غرب پر وړاندې د مقاومت یوازینی ځواک ګاڼه او په سر کې ېې په اسلامي نړۍ کې د ځواکمن شیعه ایران نظریه درلوده. هغه په خپلو ویناو کې د «دښمن» کليمه ډېره کاروله او اصلي دښمن تل امریکا متحده ایالات ګڼل کېده. هغه په کراتو ویلي و: «امریکا زموږ د ملت لومړی درجه دښمن دی.»
نور ولولۍ: آلمان، بریتانیا او فرانسې د منځني ختيځ پر هېوادونو د ایران بریدونه وغندل
د ایران اټومي او توغندیز پروګرام د هغه د رهبرۍ په دور کې جوړ او پرمختګ وکړ. که څه هم نوموړي د فتواو په صادرولو د اټومي وسلو کارول منع اعلان کړل، خو دغه اقدام ېې په نړېواله سطحه قانع کونکی واقع نه شو. خامنهای د اټومي پروګرام د محدودولو مذاکرات، یوازې هغه وخت ومنل چې ایران نور په راتلونکې کې په چټکۍ سره د دغه پروګرام د بیا پیلولو له پاره لازمه پوهه او کافي تجربه په لاس راوړې وه.
د خامنهای د سرسخته دريځ بیه، ایران او د دغه هېواد خلکو په نړېوالې انزوا او سختو اقتصادي تحریمونو سره پرې کړه.
سرکوب او ټولنیز عواقب یې
د هغه د رهبرۍ پر وخت، د سیاسي او ټولنیزې آزادۍ له پاره د خلکو اعتراضونه په تاوتریخوالو سره سرکوبه شول. همدارنګه د اقتصادي ستونزو پر اساس رامنځ ته شویو ناآراميو پر وړاندې هم تند او شدید چلند وشو.
نور ولولۍ: ایران په عربي هېوادونو کې د امریکا پر پوځي اډو بریدونه کړي
په دغه دوره کې په ایران کې د ښځو ټکول او سرکوب يوې نوې کچې ته ورسېدل. هم مهاله د نخبه او لوستو ایراني ځوانانو د مهاجرتونو لړۍ هم خپلې تر ټولو لوړې کچې ته ورسېده. د هغه د رهبرۍ په ادامه کې نور په موجوده سیاسي نظام کې د تل پاتې اصلاحاتو له پاره تمه له منځه ولاړه.
د خامنهای منتقدانو شک درلود چې آیا هغه واقعاً پر مذهبي ادارو د خلکو د نارضایتۍ او اعتماد له کمېدو، همدارنګه د خلکو په ژوند کې له اقتصادي او ټولنیزو ستونزو خبر دی او که نه ځکه هغه له خلکو سره خبرو کولو سره علاقمندي نه ښودله.
له آرشیف څخه: